Uluslararası Hukukilik
Bir eylemin, kararın veya düzenlemenin uluslararası hukuk kurallarıyla uyumlu olup olmadığını ifade eden ölçüttür.
Kavram Dizini
Devlet, siyaset, güvenlik ve diplomasi alanlarında kullanılan kavramların sade, kaynaklı ve bağlamlı açıklamaları.
Dosya Notu
Kavramlar alfabetik dizin, kategori ve ilişki ağları üzerinden gezilebilir şekilde kurgulanır.
Bir eylemin, kararın veya düzenlemenin uluslararası hukuk kurallarıyla uyumlu olup olmadığını ifade eden ölçüttür.
Tek bir devletin sınırları içinde çözülemeyen, etkileri birden fazla ülkeye yayılan politika problemidir.
Ekonomi, altyapı, veri, ulaşım ve enerji ağlarının aktörler arasında oluşturduğu çok katmanlı ilişki yapısını ifade eder.
Küresel sistemde sınırlı ama etkili kapasiteye sahip, diplomasi ve kurumlar üzerinden etki üretebilen devlet tipidir.
Küresel veya bölgesel düzen üzerinde belirleyici kapasiteye sahip aktörler arasındaki statü, etki ve güvenlik yarışıdır.
Uluslararası ilişkilerde kimlik, norm, anlam ve sosyal etkileşimin devlet davranışını şekillendirdiğini savunan yaklaşımdır.
Uluslararası sonuçları bireysel liderlerden çok sistem, üretim ilişkileri veya yapısal konumlar üzerinden açıklayan yaklaşımdır.
Uluslararası kurumların işbirliğini kolaylaştırdığını, bilgi sağladığını ve belirsizliği azalttığını vurgulayan yaklaşımdır.
Aktörlerin yeni davranış standartlarını uluslararası alanda kabul ettirmek için yürüttüğü fikir ve savunu faaliyetidir.
Belirli bir alanda aktörlerin beklentilerini yönlendiren ilke, norm, kural ve karar alma prosedürleri bütünüdür.
Dünya hükümeti olmadan, devletler ve diğer aktörlerin ortak sorunları kurum, norm ve mekanizmalarla yönetme çabasıdır.
Aktörlerin karar ve refahlarının birbirinden etkilenmesini, maliyet ve faydaların karşılıklı ilişki içinde oluşmasını ifade eder.
Bir aktörün temel ihtiyaç, kaynak veya karar alanlarında başka aktörlere yapısal biçimde bağlı olmasını ifade eder.
Mevcut düzenin, güç dağılımının veya kurumsal çerçevenin korunması yönündeki eğilimi ifade eder.
Mevcut uluslararası düzenin sınır, norm, kurum veya statü dağılımını değiştirme eğilimini ifade eder.
Bir aktörün yalnızca üstün kapasiteye değil, düzen kurma ve başkalarının davranışlarını çerçeveleme gücüne sahip olmasıdır.
Bir aktörün, kararın veya düzenin kabul edilebilir ve gerekçelendirilebilir görülme niteliğidir.
Bir devletin, hükümetin veya siyasi varlığın uluslararası ilişkilerde muhatap kabul edilmesini ifade eder.
Bir siyasi birimin kendi ülkesinde en üst otoriteye sahip olması ve dış müdahaleden bağımsız kabul edilmesidir.
Uluslararası sistemde devletlerin üzerinde bağlayıcı bir dünya hükümeti bulunmamasını ifade eden temel kavramdır.
Genetik, biyomedikal araştırma, tarım, ilaç ve biyogüvenlik alanlarında kamu düzenlemesi ve strateji geliştirme alanıdır.
Uydu, fırlatma, gözlem, iletişim ve uzay güvenliği alanlarında devletlerin geliştirdiği politika çerçevesidir.
Kuantum fiziği ilkelerine dayalı hesaplama, haberleşme, algılama ve şifreleme teknolojileri alanıdır.
Devlet, üniversite, özel sektör ve finansman yapılarının yenilik üretme kapasitesini belirleyen bütünsel sistemdir.
Bir ülke veya kurumun kritik teknoloji, yazılım, donanım ya da uzmanlık bakımından dış kaynaklara aşırı bağımlı olmasıdır.
Blokzincir tabanlı varlıkların finansal istikrar, tüketici koruması ve suçla mücadele açısından düzenlenmesidir.
Dijital pazarlarda veri, ağ etkisi, platform gücü ve inovasyon üzerinden şekillenen rekabet düzenidir.
Dijital platformların rekabet, içerik, veri, tüketici hakkı ve piyasa etkileri bakımından düzenlenmesidir.
Bulut hizmetlerinin güvenlik, veri konumu, erişim, maliyet ve uyum kuralları çerçevesinde yönetilmesidir.
Kamu veya kurum verilerinin makine tarafından okunabilir, erişilebilir ve yeniden kullanılabilir formatlarda paylaşılmasıdır.
Birey, kurum veya nesnelerin dijital ortamda doğrulanmasını sağlayan kimlik ve yetkilendirme altyapısıdır.
Siber saldırı veya arızalara rağmen sistemlerin hizmet vermeyi sürdürme ve hızla toparlanma kapasitesidir.
Araştırma kurumları, şirketler, finansman, insan kaynağı ve düzenleyici yapıların birlikte oluşturduğu yenilik ortamıdır.
Bilgi, yöntem, patent, ekipman veya üretim kapasitesinin bir aktörden diğerine aktarılması sürecidir.
Hem sivil hem askerî amaçlarla kullanılabilen teknoloji, ürün veya bilgi alanıdır.
Ekonomik rekabet, ulusal güvenlik veya toplumsal işleyiş açısından stratejik önemde görülen teknoloji alanlarını ifade eder.
Algoritmik karar süreçlerinin hangi veri, ölçüt ve mantıkla çalıştığının anlaşılabilir ve denetlenebilir olmasıdır.
Yapay zekâ sistemlerinin güvenilir, hesap verebilir, insan haklarıyla uyumlu ve denetlenebilir kullanılmasına yönelik çerçevedir.
Verinin toplanması, saklanması, paylaşılması, güvenliği ve etik kullanımı için oluşturulan kural ve sorumluluk sistemidir.
Kamu hizmetlerinin veri, yazılım, çevrimiçi kanallar ve kullanıcı odaklı süreçlerle yeniden tasarlanmasıdır.
Piyasalarda tekelleşme, kartel, hâkim durumun kötüye kullanılması ve yoğunlaşma risklerini sınırlayan politika alanıdır.
Enerji üretimi, dağıtımı, fiyatlandırması ve piyasa erişimine ilişkin kural ve denetim çerçevesidir.
Finansal sistem genelinde risk birikimini sınırlamak için kullanılan düzenleyici ve önleyici politika araçlarıdır.
Ekonomik yaptırımların ticaret, finans, yatırım ve piyasa davranışları üzerindeki etkilerini inceleyen alandır.
Stratejik, hassas veya çift kullanımlı ürünlerin dış satışına ilişkin izin, sınırlama ve denetim mekanizmalarıdır.
Bir ülkenin ithalat, ihracat, tarife, standart ve pazara erişim koşullarını düzenleyen politika alanıdır.
Tarafların aralarındaki gümrük vergilerini kaldırdığı ve üçüncü ülkelere ortak gümrük tarifesi uyguladığı ekonomik entegrasyon türüdür.
Üretim ve dağıtım ağlarının şoklara rağmen sürdürülebilir, esnek ve alternatifli çalışabilme kapasitesidir.
Finansal varlıkların, yatırımların ve fonların ülkeler arasında giriş çıkışını ifade eder.
Yabancı yatırımcının bir ülkede kalıcı ekonomik varlık, üretim kapasitesi veya şirket kontrolü edinmesidir.
Devletin gelir, harcama, borçlanma ve bütçe süreçlerini inceleyen politika ve yönetim alanıdır.
Devletin ekonomik faaliyetlerden düzenli, adil ve sürdürülebilir kamu geliri toplayabilme kapasitesidir.
Merkez bankası veya ilgili otoritelerin döviz ve altın varlıklarını likidite, güvenlik ve getiri ilkeleriyle yönetmesidir.
Bir ülkenin belirli dönemde dış dünya ile yaptığı ekonomik işlemlerin sistematik kaydıdır.
Bir ekonominin mal, hizmet, gelir ve transfer işlemleri üzerinden dış dünya ile net kaynak ilişkisini gösteren dengedir.
Bir ülkenin borçlarını ekonomik büyüme, faiz yükü ve bütçe dengesi açısından çevirebilme kapasitesidir.
Altyapı, üretim, insan sermayesi ve sürdürülebilir kalkınma için uzun vadeli kaynak oluşturma mekanizmalarıdır.
Devletin üretim kapasitesi, sektör öncelikleri, teknoloji edinimi ve rekabet gücü için geliştirdiği politika setidir.
Merkez bankasının fiyat istikrarı, likidite ve finansal koşullar üzerinde faiz ve diğer araçlarla etkide bulunmasıdır.
Kamu harcamaları, vergiler ve bütçe tercihleri üzerinden ekonomik faaliyeti ve kamu hizmetlerini yönlendiren politikadır.
Belirli bir kriz, bölge veya müzakere dosyası için görevlendirilen yetkili diplomatik temsilcidir.
Bir devletin veya hükümetin uluslararası hukuk ve diplomatik ilişkiler bakımından muhatap kabul edilmesidir.
Tarafların niyet, kapasite ve beklentilerine ilişkin belirsizliği azaltarak daha sürdürülebilir ilişki zemini oluşturma sürecidir.
Devlet, kurum, uzman, sivil toplum ve teknik ekipler gibi farklı düzeylerde eşzamanlı temas yürütülmesidir.
İnsani yardım erişimi, sivillerin korunması ve tarafsız yardım kanallarının açılması için yürütülen diplomatik girişimlerdir.
Bilimsel işbirliği, araştırma ağları ve uzmanlık paylaşımı yoluyla dış ilişkilerde güven ve ortak kapasite oluşturma yöntemidir.
Salgın, ilaç, tıbbi yardım, sağlık sistemi ve uluslararası sağlık işbirliği alanlarında yürütülen diplomatik faaliyettir.
Kültür, sanat, dil, eğitim ve miras unsurları üzerinden ülkeler arası anlayış ve ilişki geliştirme pratiğidir.
Kamuoyu baskısını azaltmak ve taraflara hareket alanı sağlamak için düşük görünürlükle yürütülen diplomatik temastır.
Liderlerin veya üst düzey karar alıcıların doğrudan teması üzerinden yürütülen diplomasi türüdür.
Çatışan tarafların silahlı eylemleri durdurma koşullarını konuştuğu dar kapsamlı diplomatik süreçtir.
Diplomatik temsilcilerin görevlerini baskı altında kalmadan yapabilmesi için tanınan hukukî koruma çerçevesidir.
Vatandaşların yurtdışındaki hukukî, idari ve acil durum ihtiyaçlarına yönelik resmî hizmetler bütünüdür.
Bir devletin, kurumun veya uluslararası örgütün başka aktörler nezdinde yetkili kişi veya heyet aracılığıyla varlık göstermesidir.
Bir uyuşmazlıkta tarafları diyaloğa teşvik etmek ve gerilimi azaltmak amacıyla yürütülen diplomatik girişimdir.
Taraflar arasındaki görüşme ortamını, iletişim kanalını veya teknik süreci destekleyen daha sınırlı diplomatik roldür.
Üçüncü bir tarafın uyuşmazlık yaşayan aktörler arasında iletişim ve anlaşma zemini oluşturmasına katkı sunmasıdır.
Tarafların çıkar, talep ve sınırlarını karşılıklı görüşerek kabul edilebilir bir sonuç aradığı diplomatik süreçtir.
Bir devletin diğer devlete resmî görüş, itiraz, talep veya bildirim iletmek için kullandığı yazılı diplomatik belgedir.
Devletler arası ilişkilerde temsil, öncelik, tören, hitap ve davranış kurallarını düzenleyen uygulama alanıdır.
Polis, askerî kurumlar, istihbarat ve adalet yapılarının hesap verebilir ve etkili çalışmasını hedefleyen dönüşüm sürecidir.
Uzun vadeli eğilimleri, niyetleri ve kapasite değişimlerini analiz ederek üst düzey karar alıcılara yön veren istihbarat türüdür.
Birey veya grupların şiddeti meşru gören uç ideolojik tutumlara yönelme sürecidir.
Enerjinin yeterli, sürekli, erişilebilir ve makul maliyetle temin edilebilmesine ilişkin güvenlik boyutudur.
Deniz yolları, limanlar, deniz ticareti, enerji hatları ve deniz yetki alanlarının güvenliğini kapsayan alandır.
Taraflar arasında yanlış anlama ve tırmanma riskini azaltan bilgi paylaşımı, bildirim ve temas mekanizmalarıdır.
Silahların üretimi, konuşlandırılması, transferi veya kullanımına ilişkin sınırlandırma ve denetim mekanizmalarıdır.
Nükleer, kimyasal veya biyolojik nitelikte, büyük ölçekli yıkım ve kitlesel zarar potansiyeli taşıyan silahları ifade eder.
Zayıf görünen aktörlerin beklenmedik yöntemlerle daha güçlü aktörlerin açıklarını hedef almasını ifade eder.
Askerî kapasite, personel, teknoloji, bütçe ve doktrin tercihlerinin güvenlik hedefleriyle uyumlu biçimde tasarlanmasıdır.
Beklenmeyen olaylara karşı kurumların görev, kaynak, iletişim ve koordinasyon planlarını önceden oluşturmasıdır.
Bir aktör, süreç veya olayın güvenlik üzerinde yaratabileceği zarar kapasitesi ve niyetinin analizidir.
Olası tehditlerin ihtimal, etki ve kırılganlık boyutlarıyla değerlendirilerek karar sürecine girdi sağlanmasıdır.
Sivilleri, kamu düzenini veya devlet kurumlarını hedef alan örgütlü şiddete karşı hukukî, istihbarî ve güvenlik temelli politikalar bütünüdür.
Enerji, ulaştırma, iletişim, sağlık ve finans gibi yaşamsal sistemlerin kesintiye ve saldırıya karşı korunmasıdır.
Güvenliği sadece devletin korunması değil, bireylerin yaşam, geçim, sağlık ve temel haklarının korunması olarak ele alan yaklaşımdır.
Kara, deniz veya hava sınırlarından kaynaklanan geçiş, kaçakçılık, göç ve askerî risklerin yönetilmesidir.
Siyasal düzenin, iktidar yapısının veya anayasal çerçevenin devamına yönelik tehdit algısını ifade eder.
Toplumların kimlik, süreklilik ve sosyal bütünlük algısına yönelik riskleri merkeze alan güvenlik yaklaşımıdır.
Saldırgan davranışın tüm üyelerin ortak sorunu sayıldığı ve güvenliğin birlikte korunmaya çalışıldığı düzen fikridir.
Bir devletin insani yardım, kalkınma desteği veya teknik kapasite aktarımı yoluyla dış ilişkilerde araç geliştirmesidir.
Uyuşmazlık yaşayan taraflar arasında iletişimi kolaylaştırarak gerilimin düşmesine katkı sunmayı amaçlayan dış politika pratiğidir.
Enerji arzı, fiyat istikrarı, kaynak çeşitliliği ve transit hatların korunmasına ilişkin dış politika öncelikleridir.
Bir devletin denizlerde egemenlik, yargı yetkisi, kaynak kullanımı ve ulaşım haklarına ilişkin dış politika yaklaşımıdır.
Bir devletin karar alma yetkisi, sınırları ve kurumsal bağımsızlığı üzerinde dış müdahale algısına karşı gösterdiği duyarlılıktır.
Politika hedefleriyle uyumlu, planlı, tutarlı ve uzun vadeli iletişim tasarımıdır.
Bir aktörün hangi sorunların öncelikli kabul edileceğini ve hangi çerçevede tartışılacağını etkileme kapasitesidir.
Tarafların resmî açıklama baskısından uzak biçimde sınırlı, çoğu zaman düşük görünürlüklü iletişim yürütmesidir.
Uyuşmazlıkların açık krize veya çatışmaya dönüşmeden önce diplomatik yollarla azaltılmasını hedefleyen yaklaşımdır.
Bir devletin yakın çevresindeki ülkelerle güvenlik, ekonomi, göç, enerji ve toplumsal temaslar üzerinden geliştirdiği politika bütünüdür.
Bir aktörün sadece maddi kapasitesiyle değil, savunduğu kurallar, standartlar ve ilkelerle davranışları şekillendirebilmesidir.
Devletlerin ticaret, yatırım, finansman ve kalkınma araçlarını dış politika hedefleriyle uyumlu kullanmasıdır.
Savunma kurumları arasında temas, eğitim, tatbikat, güven artırma ve askerî işbirliği kanalları üzerinden yürütülen dış politika aracıdır.
Bir ülkenin yabancı kamuoylarıyla doğrudan veya dolaylı iletişim kurarak algı, güven ve ilişki zemini oluşturmasıdır.
Gerilimin tırmanmasını önlemek, zararları sınırlamak ve karar alma süreçlerini düzenli tutmak için yürütülen politika setidir.
Rakip veya riskli görülen bir aktörün etki alanını sınırlamaya yönelik diplomatik, ekonomik veya güvenlik merkezli politikadır.
Bir aktörle ilişkiyi tamamen koparmak yerine temas, diyalog ve işbirliği kanallarını açık tutma tercihidir.
Bir aktörün başka bir aktörün artan gücüne karşı ittifak, kapasite veya politika araçlarıyla karşı ağırlık oluşturmasıdır.
Bir hedefe ulaşmak için kısa vadeli baskılara rağmen zamanlama, kapasite ve koşul olgunlaşmasını bekleme yaklaşımıdır.
Bir devletin güvenlik, refah, itibar ve hareket alanı bakımından korumaya veya geliştirmeye çalıştığı temel önceliklerdir.